به نوعى مانويت دعوت مىكرد مخالف كيش رسمى مانوى . اين مرد دعوت خود را در روم ظاهر كرد و سپس به ايران سفر كرد و به دعوت پرداخت . در روم اين شخص به نام « بوندس » معروف بوده است . كريستن سن پس از ذكر مطلب بالا مىگويد : « بنابراين دين مزدك همان آيين « درست دين » است كه « بوندس » انتشار داد . اگر اين شخص مانوى يعنى بوندس پس از شروع به دعوت جديد در روم ، به ايران رهسپار شد تا عقايد خود را تبليغ كند ، مىتوان حدسى قريب به يقين زد كه اصل او ايرانى بوده است . كلمهء « بوندس » شباهتى به اعلام ايرانى ندارد ولى مىتوان آن را لقب اين شخص دانست . نه تنها كتب اسلامى كه مأخوذ از « خوذاى نامگ » هستند ، بلكه الفهرست هم كه منبع ديگر داشته مؤسس فرقهء مزدكيه را شخصى دانسته مقدم بر مزدك ، و در خوذاى نامگ اسم او را زردشت قيد كرده‌اند و از اينجا نام فرقهء « زردشتگان » پيدا شده است . . . بنابراين به‌طور تحقيق مىتوان گفت كه بوندس و زردشت اسم يك شخص بوده است و زردشت نام اصلى آورندهء اين دين است و اين شخص با پيامبر مزديسنان همنام بوده است . پس نتيجه اين مىشود كه فرقهء مورد بحث ما يكى از شعب مانويه بوده كه قريب دو قرن قبل از مزدك در كشور روم تأسيس يافته و مؤسس آن يك نفر ايرانى « زردشت » نام پسر « خورگان » از مردم « پسا » بوده است . . . از اشارات مندرجه در كتب عربى چنين مستفاد مىشود كه زردشت ( فسايى ) پيشوايى بوده كه دعوت او فقط جنبهء نظرى داشته است ، اما مزدك كه مرد عمل بوده و به قول طبرى در نزد طبقهء عامه خليفهء زردشت به شمار مىآمده است رفته رفته نام مؤسس اصلى را تحت الشعاع قرار داد و در همان عهد خود ، فرقه را به اسم مزدكيه مشهور نمود . از اين رو در ادوار بعد مردمان پنداشته‌اند كه بانى حقيقى فرقه نيز مزدك نام داشته . » « 1 » دربارهء ماهيت عقايد مزدكى و علل ظهور زردشت ( فسايى ) و مزدك سخنان زيادى هست . از نظر اصول عقايد مسلّماً مزدك نيز مانند مانى « ثنوى » بوده است با تفاوتهايى كه در فصل بعد درباره‌اش سخن خواهيم گفت ، و از نظر آداب و مقررات

--> ( 1 ) . همان مدرك ، ص 363 و 364 .